Katholicisme, protestantisme, kerkgebouwen, kapellen, kerkelijke kunst en cultuur
Parochie en kerk van Sint-Martinus
Gerard H. M. Holt, 'De toren van Weert opnieuw in het licht'.
In: Forum : maandblad voor architectuur en gebonden kunsten 7 (1952) 335 - 337 en 340 - 348.
Inhoud: Geeft een nieuwe beoordeling over de diverse torenontwerpen, gezien het uitzonderlijke karakter van de prijsvraag voor een nieuwe torenbekroning.
'Programma voor de prijsvraag voor het maken van een voorlopig ontwerp voor de afbouw van de St. Martinus toren te Weert'.
In: Katholiek bouwblad 18 (1951) 255 - 256.
Antoon van Kranendonk, 'Het resultaat van de prijsvraag voor een torenbekroning te Weert’.
[Jury], 'Rapport over de projecten, ingezonden op de prijsvraag voor het maken van een voorlopig ontwerp voor de afbouw van de St. Martinustoren te Weert'
In: Katholiek bouwblad 19 (1952) 161 - 168.
Inhoud: Voorwaarden voor deelneming aan de prijsvraag, gevolgd door een beschouwing over de prijsvraag met het resultaat en het rapport van de jury.
Mathieu de Haan, 'De toren der St. Martinuskerk .... een zingende toren!'
In: Katholiek bouwblad 18 (1951) 245 - 246 en 248.
Inhoud: Na een lofzang op de Weerter muziekcultuur van vlak na de Tweede Wereldoorlog volgt een beschrijving van het nog aan te schaffen carillon of beiaard. Deze zal bestaan uit 3 octaven met 35 klokken, volgens de bijgevoegde gespecificeerde lijst. De vier bestaande luidklokken (zie artikel Henkens, klik hier) zullen de basis voor dit carillon vormen. Als aanzet voor een 4-octaafsbeiaard met 47 klokken werd in 1959 opdracht verstrekt voor het gieten van 39 klokken.
Jan Henkens, 'Verslag van de opbouw van de Weerter toren 1887-1889'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 90 (1971) 183-195.
Inhoud: Samenvatting van een uitvoerig verslag van deken Custers over de verhoging van de toren van de Sint-Martinuskerk met de daarbij behorende problemen.
'Het hoogaltaar der kerk van Weert'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 8 (1886) 75.
Inhoud:Toestemming van F.L Sanguessa, bisschop van Roermond in 1739 om gelden in te zamelen voor een nieuw hoogaltaar van de hand van architect G.I. Kerricx te Antwerpen.
Jan Henkens, 'De klokken van St. Martinus'.
In: Katholiek bouwblad 18 / nr.16 (1951) 246 - 248.
Inhoud: Geeft de geschiedenis van de vier klokken van Weert. Twee klokken stammen uit 1949 en zijn ter vervanging van de twee die tijdens de Tweede Wereldoorlog geroofd zijn. Een klok is van Alexis Julien (klik hier) uit 1692, hergoten in 1912 door Omer Michaux uit Leuven. De oudste uit 1376, hergoten door Julien in 1692. Tot de overdracht van de toren door de gemeente aan het kerkbestuur van Sint-Martinus waren de klokken gemeente-eigendom.
Jan Verzijl, ‘Henricus Theodorus Bisterveldt : Protonotarius-apostolicus en pastoor te Weert: 1680-1723'.
In: De Maasgouw Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal- en kunst 59 (1939) 16-17.
Inhoud: Biografische notities over de pastoor en zijn familie. Met het meierschap bedoelt de schrijver dat Bisterveldt meier was van het laathof van Sint Servaas in Weert en Nederweert. Met betrekking tot de ruzie Arnold Costerius en de pastoor gaat het verhaal verder. Uiteindelijk werd deze zaak naar het Hof in Roermond verwezen. Een protonotarius (notaris) was een eretitel voor verdienstelijke priesters.
A. Flament], 'Eene triptiek in de parochiekerk te Weert '.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 15 (1893) 15.
Inhoud: Triptiek van Georgius Bruns, ten onrechte toegeschreven aan Abraham Bloemaert
P. Doppler, 'Bijdragen tot de herstellingen der kerk van Weert in de 17e eeuw'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 22 (1900) 81-82.
Inhoud: Regels voor de verhoging van de lycoop (opslag) van 2% naar 3% ten behoeve van de nodige reparaties aan de kerk.
Dalmatius van Heel, 'De oprichting van twee kapelanieën in de parochiale kerk te Weert in 1616'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 21 (1899) 42-44.
H.J.M.E. Mathijsen, Grafstenen in de zuidbeuk van de Sint-Martinuskerk (Weert 1980) [7 blz.].
Inhoud: Beschrijving van de veelal afgesleten zerken
J. Belonje, 'Genealogische en heraldische gedenkwaardigheden in en uit de kerken der provincie Limburg : met een supplement betreffende de Belgische en Duitse grensgebieden' : lemmata : 'Kerk te Nederweert', 'Kerk te Weert'.
In: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg 96-97 (1960-1961) 219 en 330-332.
Inhoud: Beschrijft naast het wapenschild van Jan van der Croon en de zerk van Philips van Montmorency, graaf van Horn nog 18 grafzerken, alle in de Sint-Martinuskerk in Weert. Voor Nederweert betreft het slechts één grafzerk, twee grafkruizen en een veldkruis.
P.C. Bloys van Treslong Prins, ‘Weert’.
In: Limburg's jaarboek : "Limburg" : Provinciaal genootschap voor geschiedkundige wetenschappen, taal en kunst 24 (1918) 36-41.
Inhoud: Geeft de heraldische en persoonlijke opschriften van de schenkers van de kerkramen weer. Verder de beschrijving van de zerk voor Philips van Montmorency, graaf van Horn op het hoogkoor en een twaalftal grafzerken, alle in de Sint-Martinuskerk. Afgesloten wordt met de vermelding van de Eerste Steen voor de hervormde kerk.
Stan Smeets, ‘Sprekende Stenen in de St. Maartens-Kerk te Weert’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal- en kunst 66 (1947) 80-83.
Stan Smeets, ‘Grafschriften boven in een toren’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal- en kunst 57 (1937) 9.
Inhoud: Betreft de Eerste Steen, grafzerken en de toren van de Sint-Martinuskerk te Weert
Alfons Bruekers, 'J.A.J.M. Verspaandonk, De koorbanken van de St. Martinuskerk Weert : De koorbanken van de St. Lambertuskerk Nederweert' (Venlo, [1994], 112 blz.)'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 116 (1997) 240-246.
Inhoud: Deze boekbespreking vat het werk samen met nadruk op de gebeeldhouwde figuren van de koorbanken uit de zestiende, zeventiende en voor deel uit eind negentiende eeuw. De auteur geeft enkele aanvullingen en doet een suggestie voor verder onderzoek.
J.H. Winkelman, 'Duivels in de St. Martinuskerk te Weert'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1989 4 (1989) 66-74.
Inhoud: Over de rijke gewelfschilderingen zijn tot dusverre slechts twee artikelen verschenen. In dit eerste artikel wordt de betekenis van de duivelsvoorstellingen zowel in het algemeen als in het bijzonder beschreven. De situering van deze afbeeldingen komt eveneens aan de orde.
J.H. Winkelman, 'Gods "dierentuin" in de St. Martinuskerk te Weert'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1994 8 (1993) 97-106.
Inhoud: Dit tweede artikel over de gewelfschilderingen behandelt een twaalftal diervoorstellingen. Aandacht wordt ook besteed aan de symbolische afbeeldingen van de vier evangelisten.
Jan Henkens, 'De 3 bouwfasen en de 4 gezichten van de Weerter St. Martinustoren'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1987 2 (1987) 77-94.
Inhoud: Bouwkundige typering van de eerste gemeentelijke toren, die in 1528/1529 gereedkwam. De tweede bouwfase van 1887-1889 komt uitvoerig aan bod, evenals het ontwerp en het bouwen van de nieuwe kerktoren in 1958/1959. Kort beschreven worden de toen door beeldhouwer Van Dongen aangebrachte symbolische voorstellingen; het omwaaien van de toren in 1940, evenals een beschrijving van de kerkklokken en carillon.
W. Beelen en E. Caris, ‘De zestiende-eeuwse bouwcampagnes aan de Weerter Martinuskerk'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 114 (1995) 137-148
Inhoud: In dit artikel met vele illustraties wordt beschreven dat de kerk van Weert niet in twee maar in drie fasen is gebouwd. Daarbij komen alle bouwfasen aan de orde. De derde en laatste fase bestaat uit de meest westelijke traveeën. Er wordt daarbij vanuit gegaan, dat de tweede fase rond 1512 gereed was.
[G. Houben], ‘Sint Martinuskerk’.
In: Jaarboek Bisschoppelijk College 2 (1950) [96-103].
[W. Goossens], 'Bijdrage tot de bouwgeschiedenis der parochiekerk van Weert'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 43 (1923) 70.
Inhoud: Twee artikelen. Het eerste beschrijft beknopt de geschiedenis van de parochiale kerk van Weert in de periode 1456 tot en met 1940, het tweede bevat een afschrift van een oorkonde uit 1456 over de handhaving van de onderhoudskostenverdeling van het schip van de kerktussen de beide tiendeheffers van Overweert na de uitbreiding van het koor op kosten van de inwoners.
P.J.M.C. Flament, 'Registrum confraternitatis B.V.Mariae te Weert, begonnen 1404'.
In: De Maasgouw, orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde
33 (1911) 41-44, 49-52, 57-59, 65-67, 78-80, 84-85 en 92-94; 34 (1912) 4-6, 14-16,
21-23, 28-30, 37-39, 46, 54, 61-63, 70-72, 77-79, 85-88, 93-94; 35 (1913) 5-7 en 12-14.
Inhoud: Bevat het reglement, de boeken en de ledenlijst van de broeder- en zusterschap van Onze Lieve Vrouwe, opgericht in 1404. Het stamt uit verschillende perioden; het oudste deel vermoedelijk uit ca. 1425.
Het register begint met de oprichting en het reglement van de broederschap, gevolgd door de middeleeuwse bibliotheekcatalogus. (1-5)
Vervolgens komt een nieuw onderdeel met diverse rechten en plichten.
(6-7)
De ledenlijst vanaf 1404 tot ca. 1570 met een opgave van jaargetijden komt daarna. (7-57).
Pastoor Groenen (begin 17e eeuw) geeft dan een lijst van pastoors vanaf 1570-1605. Hij richt de broederschap opnieuw op in 1605, omdat deze tijdens de hervorming te niet was gegaan. Van zijn hand volgen er lijstjes van broedermeesters en priester-broeders.
Pastoor De Moor volgt hem op in 1636 en deze somt eveneens de broedermeesters uit zijn tijd op.
(57-60).
Het boek wordt afgesloten met een middeleeuwse legger van renten van 1404- ca. 1580. (60-72).
E. Caris, ‘De bouwgeschiedenis van de St.-Martinuskerk te Weert'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 112 (1993) 1-26,
Inhoud: Na de oorsprong van de kerk geduid te hebben, worden de twee belangrijkste bouwfasen van de huidige kerk vanaf circa 1450 in het kort beschreven. Daarna wordt niet alleen ruim aandacht besteed aan allerlei aanbouwen aan de kerk, met name huizen, kapellen en sacristieën, maar evenzeer aan de ruimtes achter de altaren en aan de kerkvensters met hun vergroting. Afgesloten wordt met een beschouwing over twee verhogingen van de toren in 1887-1889 en 1958-1959. Schrijver betreurt dat bij de restauatie in 1970 geen diepgaand archeologisch en bouwkundig onderzoek is gedaan.
J[an] Henkens, 'De bouwgeschiedenis van de St.-Martinuskerk te Weert.'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 87 (1968) 33-50.
Inhoud: Na de oorsprong van de kerk in relatie met de patroonheilige geduid te hebben, worden de voor 1456 afgesloten eerste bouwfase en de in 1500 begonnen tweede bouwfase aangegeven. De kerk zou volgens een onbekende bron in 1507 gewijd zijn; dit zou volgens de schrijver eerst in 1512 gebeurd zijn. Dat laatste jaar berust volgens Klaversma (klik hier) op een misverstand. De bouwmeester is niet bekend, maar kan uit Keulen afkomstig zijn. De bouwstijl komt kort aan de orde. Vervolgd wordt met de geschiedenis van de toren, die in drie fasen gebouwd werd. De bouwstijl van de eerste fase van circa 1529 wordt geschetst. Vervolgens komt de verhoging van de toren in 1887-1889 aan de orde en beëindigd wordt met een wat uitvoeriger beschrijving van de nieuwe torenspits uit 1959-1960.
Cor Tubée, 'Historisch overzicht van de parochie Sint-Martinus te Weert en van het kerkelijk leven binnen deze parochie'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1999 13 (1998) 89-101.
Inhoud: Chronologisch overzicht van gebeurtenissen van de aanvang tot 1998.
Katholieke grenskapellen
Alfons Bruekers, ’De grenskerk aan de Booldersdijk’.
In: Nederweerts verleden : De kerk in het midden (Nederweert 1978) 163-166.
Inhoud: Geeft een actualiseerde en verbeterde versie van het hieronder volgende artikel van Marcoen Heijer. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de grens- en douanepaal tussen Someren en Nederweert.
Zie: http://www.nederweertsverleden.nl/downloads%20artikelen/grenskerk_booldersdijk.pdf
Jan Henkens, ‘Een ‘grenskerk’-monument in Weert’.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 75 (1956) 53-55
Inhoud: Verslag van de restauratie en de katholieke inzegening van het grenskerkmonument op 8 juli 1955 nabij de Grashut in het Weerterbos, thans gemeente Nederweert.
Marc[oen] Heijer, ‘ “Schuilkerken” in het Weerter Bos…’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal en kunst 70 (1951) 45-47.
Inhoud: Beschrijft de plaats van het grenskerkje in Nederweert (Spaans-Gelderland) aan de Booldersdijk en het aldaar ter kerke gaan van rooms-katholieken uit Staats-Brabant (1649-1672).
Dominicus de Jong, ‘Nog eens kerken in het Weerter Bos…’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal en kunst 70 (1951) 61-63.
Inhoud: Kritische beschouwing van en aanvulling op voorgaand artikel. Andere nabijgelegen grenskerken op Spaans of Luiks gebied passeren de revue en worden in context geplaatst. Geeft tevens verklaring van termen.
Marc[oen] Heijer, ‘Wederom“Schuilkerken” in het Weerter Bos…’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal en kunst 71 (1952) 10-11.
Inhoud: Repliek op het voorgaande artikel van Dominicus de Jong.
Rectoraat van Sint-Hieronymus en Sint-Franciscuskerk (Biest - Weert)
‘Weert - De nieuwe St Franciscuskerk: Consecratie van de kerk van de Heilige Franciscus van Assisi (6 juli 1963)’.
In: Neerlandia seraphica 33 (1963) 359-361.
Jules Kockelkoren, 'Weert - De nieuwe St Franciscuskerk: Kerkelijke kunst in Weert: Rectoraatskerk St. Frans wordt vanmiddag geconsacreerd: moderne kerkzaal met luisterrijke glaswand'.
In: Neerlandia seraphica 33 (1963) 362-366.
Inhoud:Twee artikelen. Beschrijving van de kerk en de gebrandschilderde glaswand van 280 m2 van de hand van Daan Wildschut (1913-1995).
‘Weert – Rectoraat H. Hieronymus Kerkleraar: paterskerk voorlopig rectoraatskerk: Derde Orde’.
In: Neerlandia seraphica 30 (1960) 183-187.
Inhoud: Kroniekmatig wordt de oprichting in 1954 en de ontwikkelingen in het rectoraat beschreven met nadere aandacht voor het bijzonder onderwijs, de aanzet voor een nieuwe kerk en het gebouw van de Derde Orde in huize ‘Charitas’ op de Biest.
Rectoraat van Sint-Cornelius (Swartbroek)
Emile Haanen, 'Hoe dat Swartbroeck den rector bekoomen heeft of de stichting van een rectoraat en rectorij in de 18e eeuw'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1986 1 (1986) 103-128.
Inhoud: Verslag van een ruim twaalf jaar durende strijd (1770-1781) van de inwoners van Swartbroek, eerst met het bisdom en later met het Sint-Servaaskapittel te Maastricht. Grondslag hiervoor vormde het edict van de verlichte keizerin-douairière Maria Theresia, die zij in haar Oostenrijkse Nederlanden in 1769 liet afkondigen, waarbij het oprichten en onderhoud van kerken en pastorieën ten plattelande voor rekening van de geestelijke tiendheffers kwam.
Overige katholieke kerken, kapellen en religiositeit
Jan Henkens, '1987 : Jubileumjaar Lourdeskapel van Moesel'.
In: Weert in woord en beeld : jaarboek voor Weert 1 (1986) 76-80.
Inhoud: Beschrijft oppervlakkig het ontstaan van de eerste kapel in 1912 en van de tweede in 1927. De ontwikkelng wordt tot 1979 aangeduid. Afgesloten wordt met enkele religieus getinte opmerkingen.
Jan Henkens, Deining rond een missiekruis in Weert in 1929'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 105 (1986) 134-138.
Inhoud: Het artikel behandelt een kruis, dat zoals gewoonlijk tijdens of na afloop van een zgn. volksmissie door de redemptoristen geplant of opgericht wordt; in dit geval in 1836 tegen de Sint-Rumolduskapel te Weert aan de Molenpoort. De bijdrage bestaat in essentie uit twee delen. Eerst wordt het verslag van deze volksmissie in 1836 gepubliceerd. Daarna komt de succesloze handtekenigenactie uit 1929 van de buurtbewoners met een weergegeven brief aan de bisschop voor terugplaatsing van het missiekruis aan de orde. Het kruis bleek bij restauratie een waardevol kunstwerk te zijn en werd toen naar de Sint-Martinuskerk overgebracht. Op de Molenpoort werd ter compensatie een minder waardevol kruis geplaatst.
[M. H.], 'Opschrift der kapel van St.Antonius abt te Altweert [1723]'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 46 (1926) 58.
Dalmatius van Heel, 'Stukken betreffende de geschiedenis van Weert’.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 21 (1899) 71.
Inhoud: Het tweede artikel handelt over de toestemming om verder te gaan met de bouw van een kapel op Hushoven onder voorbehoud van goedkeuring door de prins van Chimay. [ca. 1700]
Godfried C. M. Egelie, 'Wegkruisen in het Weerter land'.
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 94 (1975) 114 - 122.
Inhoud: De redenen waarom een wegkruis geplaatst wordt, komen aan de orde. De overgrote meerderheid treft men op kruispunten aan. De betekenis van een hagelkruis wordt uitgelegd. Enkele wegkruisen en kapelletjes krijgen extra aandacht.
'Bijdrage tot het kluizenaarsleven in Limburg [1693]'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 45 (1925) 21.
Inhoud: Matthias Essinger uit Weert krijgt kluizenaarskleed.
‘Oud Weerts gebruik’.
In: Neerlandia seraphica 9 (1935) 354.
Inhoud: Palmezelprocessie rond 1680; in Hoegaarden nog levend gebruik.
[W.], 'Papenvastenavond [ca. 1563]'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 2 (1880) 315.
Inhoud: Verklaring van de term
Dalmatius van Heel, 'Testament van Henrich van BeIen : priester te Weert : 1530, 6 Mei'.
In: De Maasgouw : orgaan voor Limburgsche geschiedenis, taal- en letterkunde 21 (1899) 21-22.
Inhoud: Begiftigd o.m. de kerk van Luik en Weert, het altaar van Sint Eloy en Sinte Elisabeth in Weert, de minderbroeders en de cellezusters in Weert en anticipeert op de naderende reformatie door de gelden in dat geval aan de armen van Weert te laten toekomen.
Protestantisme
Cor Tubée, 'De Hervormde gemeente Weert(/Budel)'.
In: Weert in woord en beeld. Jaarboek voor Weert 1994 8 (1993) 107-113.
Inhoud: De institutionele ontwikkelingen binnen de protestantse gemeente vanaf 1852 tot 1987 worden beknopt beschreven, alsmede wordt aandacht besteed aan de diverse predikanten en kerkgebouwen.
P.J. Ritsema, Protestanten te Weert tussen 1648 – 1717.
In: Limburgs tijdschrift voor genealogie 5 (1977) 39-40.
Jac. Biemans, ‘ “Om Christi naeme verdreeven” : De grens tussen het Land van Weert en Staats-Brabant en haar betekenis op religieus gebied in de periode 1648-1700.‘
In: De Maasgouw : tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en oudheidkunde 111 (1992) 55-68.
Inhoud: Beschrijft een aantal lotgevallen van Weerter protestanten. Daarnaast wordt de misgang van Brabantse katholieken naar Nederweert en Weert kort aangestipt.
Alphons G.J.Mosmans, ‘Protestanten te Weert in de tweede helft der 17de eeuw’.
In: De Maasgouw : Limburgs tijdschrift voor geschiedenis, taal en kunst 66 (1947) 5-7.
Jos. Habets, 'Een vijftal stukken betrekkelijk de Hervorming te Weert in 1583-1584'.
In: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg 12 (1875) 225-248.
Inhoud: Geeft een overzicht over de Reformatie in Weert vanaf 1570 tot 1582 en van 1585 tot 1672. De integraal weergegeven vijf Latijnse en Franstalige stukken uit de tussenligende periode over de toestand van de Weerter protestanten zijn vanuit een Spaanse en derhalve sterk anti-reformatorische visie geschreven. Jos Habets voegt een samenvatting van deze artikelen in het Nederlands toe. Daarbij komen Nederweert en Wessem ook aan de orde; Nederweert in positieve zin en Wessem vooral in negatieve zin. De heerlijkheden Weert, Nederweert en Wessem waren toentertijd in bezit van de protestantse familie van Nieuwenaer of Nuenar en werden in 1592 resp.1596 door het Spaans-Nederlandse bewind voor de tweede keer geconfisqueerd.
